• Het kabinet kan niet steeds meer regels maken,
    en de kosten bij de burger neerleggen.

  • Wordt een rechtszaak voor bijna 40% van alle Nederlanders te duur?

  • Nog meer bezuinigen op de rechtsbijstand?

Advocaten die slecht verdienen

Op 30 mei 2015 publiceerde NRC een achtergrondartikel over de penibele financiële positie van advocaten die vooral rechtsbijstandszaken doen:

 

Als advocaat verdien je meestal prima. Maar niet als je vooral gesubsidieerde rechtsbijstandszaken doet binnen het familierecht. Hoe overleven deze advocaten? En waarom blijven ze dit werk tóch doen?

Advocaten die slecht verdienen

Advocaat familierecht Karolien Withagen (36) van kantoor Jaasma de Winter maakte het laatst voor de zoveelste keer mee. In haar spreekkamer in Amsterdam Nieuw- West zat een wanhopige vrouw, die haar smeekte om hulp, maar geen geld had om de verplichte eigen bijdrage te betalen. De vrouw, een dertiger met twee kinderen, maar zonder werk, wilde scheiden omdat ze mishandeld werd door haar man. Burgers moeten zelf een bijdrage betalen als ze gesubsidieerde rechtsbijstand willen van een advocaat. Pas als dat bedrag voldaan is, vult de overheid het aan.

Maar wat doe je als advocaat als iemand zich meldt in je praktijk die deze bijdrage niet kan betalen? Dat gebeurt steeds vaker: burgers moeten sinds 2013 een steeds hogere bijdrage betalen. En wie om rechtsbijstand vraagt, heeft het sowieso niet breed. Zijn jaarinkomen mag namelijk niet meer dan 25.800 euro per jaar bedragen (of 36.400 euro voor wie samenwoont). Veel advocaten die een toevoeging doen, zoals zo’n gesubsidieerde zaak heet, besluiten in zo’n situatie de bijdrage uit eigen kas voor te schieten. Anders komt de overheid immers niet met de rest van hun vergoeding. Zo gaat het meestal ook bij Withagen. Vaak heeft ze dan geen idee of de cliënt in kwestie haar het geld ooit nog terug zal betalen. De laagste eigen bijdrage, voor de armsten, steeg sinds 2010 van 100 naar 340 euro; de hoogste is 849 euro. Maar iemand de deur wijzen, heeft ze nog nooit gedaan. „Ik kan toch niet tegen een moeder van twee kinderen zeggen dat ze het maar vol moet houden tot ze geld heeft, bij een man die haar mishandelt? Dat zou dwars tegen mijn principes ingaan. De reden dat ik binnen mijn vakgebied voor de gesubsidieerde rechtsbijstand koos, is om die groep mensen te helpen die het kwetsbaarst is.” Toch vindt ze nu dat ze strenger moet worden. „Als mijn man niet ook een inkomen zou hebben, zou ik nog maar moeilijk rond kunnen komen.”

Dat geldt voor veel advocaten zoals Withagen, die overwegend toevoegingen doen. De helft van hen verwacht zelfs over twee jaar niet meer genoeg te verdienen om het hoofd boven water te houden. Dat bleek begin dit jaar uit onderzoek van marktonderzoeksbureau Ipsos, in opdracht van de Orde van Advocaten, de beroepsvereniging van advocaten.

Minder dan minimumloon

Maar Dianne Kroezen, bestuurslid van de vereniging van Familierecht Advocaten en Scheidingsmediators (vFAS) uit Amsterdam denkt dat „advocaten die vooral toevoegingen doen, nu al moeite hebben hun boterham te verdienen.” Sommigen verdienen zelfs minder dan het minimumloon, vermoedt ze. „Ik schat dat deze groep advocaten hooguit 50.000 à 70.000 euro omzet draait per jaar. Omzet is echter geen winst. De helft gaat op aan hoge bedrijfskosten en van het resultaat gaat ongeveer 40 procent op aan belastingen. Dan blijft een heel laag inkomen over, waarvan nog arbeidsongeschiktheidsen pensioenpremies betaald moeten worden.”

Zo penibel is de financiële situatie van Carrie Jansen (55), advocaat familierecht in Rotterdam-zuid, nog niet. „Maar meer dan een salaris van 2.500 euro netto houd ik niet over, al doe ik 120 zaken per jaar en werk ik meer dan fulltime.” Soms bederft de strijd om voldoende inkomsten de lol van sociaal advocaten in hun vak. „Ik reken tegenwoordig noodgedwongen bij elke zaak uit wat die me oplevert en hoeveel tijd hij me kost”, zegt Withagen. Daardoor vindt ze haar werk „soms echt niet leuk meer.” Uitzicht op verbetering van de inkomsten van sociaal advocaten is er niet. Begin dit jaar verlaagde de overheid de vergoedingen die zij aan hen betaalt verder. En het huidige kabinet wil vanaf 2016 de gefinancierde rechtsbijstand helemaal afschaffen. Als dat plan doorgaat, krijgen burgers alleen nog een lening voor rechtsbijstand van rond de 1.000 euro. Dit zal de inkomsten van sociaal advocaten verder aantasten, verwacht de vFAS.

De omzet van Withagen, die gemiddeld 40 à 50 uur per week werkt, blijft maar dalen. „Als ik uitreken wat ik per uur verdien, kan ik beter bij de Lidl gaan werken.” Veel sociaal advocaten verlagen om rond te kunnen komen hun kosten drastisch, merkt Kroezen van de vFAS. „Ik zie dat advocaten vaker een kleiner pand huren of zzp’er worden. Dan kun je je vak uitoefenen zonder kantoorpand en personeel.” Jansen verhuist komende week naar een goedkoper pand zonder receptionist. En Withagen deelt met collega De Winter sinds vorig jaar diverse abonnementen op vakbladen én een secretaresse. Een andere populaire bezuinigingspost is de (niet verplichte) arbeidsongeschiktheidsverzekering. De Winter kent verschillende collega’s die daar vanwege de hoge kosten van afzien.” Een andere oplossing om de inkomsten op te krikken is om je te specialiseren in een ander rechtsgebied dan het personen- en familierecht. Maar volgens Kroezen moet je daar mee uitkijken. „Je kunt niet meer dan twee rechtsgebieden goed beheersen – tenzij je hyperintelligent bent. Maar vaker zal de kwaliteit van je werk eronder lijden.”

Een minder drastische oplossing is om wél binnen het personen- en familierecht te blijven, maar in te zetten op een gemengde praktijk. Als je dat doet, kan je volgens Tim Hermans van Stellingwerf Van Beek & Drosten in Enschede een goede boterham verdienen. Sinds het moment dat Hermans twaalf jaar geleden als advocaat begon, zorgt hij dat de helft van de zaken die hij aanneemt niet gesubsidieerd is. Voor die zaken betalen klanten hem dus het reguliere, marktconforme tarief. Dit lukt volgens hem mede doordat hij op kantoor de enige is die veel toevoegingen doet. Stellingwerf Van Beek & Drosten staat daarom niet bekend als een praktijk voor sociale advocatuur, zoals die van Withagen of Jansen, en trekt een bredere groep klanten. „Als ik in mijn praktijk alleen toevoegingen zou doen, zou ik moeilijk rond kunnen komen,” zeg t Hermans. „Neem de scheidingszaak die ik laatst deed. Als het geen toevoeging was geweest, zou ik daar zo’n 8.000 euro mee verdiend hebben”, rekent Hermans voor. Nu kreeg hij maar 1.400 euro. „En die vergoeding van de overheid is onafhankelijk van het aantal uren dat je erin steekt. Als het een lastige zaak is, zit je dan voor een paar tientjes per uur te werken. Een advocaat die in zijn praktijk alleen gesubsidieerde zaken doet, moet wel erg begaan zijn met mensen aan de onderkant van de samenleving of met weinig geld.”

Oplossingen

Kunnen advocaten die in de problemen raken doordat hun praktijk overwegend toevoegingen doet, niet proberen meer betalende cliënten aan te trekken, zoals Hermans? Dat hebben Withagen en haar kantoorgenoot Elzeline de Winter (60) geprobeerd, maar volgens hen zonder veel succes. „Ons kantoor staat nu eenmaal in een buurt met veel arme allochtone gezinnen en trekt weinig andere klanten”, zegt Withagen. Ze volgde ook een aanvullende opleiding tot mediator, maar dat bood evenmin soelaas. De Winter probeerde onder andere meer betalende klanten te krijgen door te netwerken bij collega’s, boekhouders en accountants. Maar dat leverde haar niet meer betalende klanten op.

Wel melden zich bij haar steeds meer cliënten – maar dan voor gesubsidieerde rechtsbijstand. „Sommige advocatenkantoren deden voor een heel beperkt deel van hun praktijk toevoegingen, maar stopten daar de afgelopen jaren mee, door de verlaagde vergoedingen van de overheid. Collega’s die mij kennen, verwijzen mensen die ze zelf afwijzen dan naar mij door.”

Hart verpand

Een meerderheid van de sociaal advocaten slaagt er niet in om meer betalende klanten te vinden, blijkt uit het onderzoek van Ipsos. Maar zelfs als het hen wel zou lukken, is de vraag of ze daar gelukkig van zouden worden. Zouden ze een standaard echtscheiding van een modaal gezin met evenveel bezieling kunnen doen als een schrijnende zaak van een mishandelde dame uit een achterstandswijk? De meeste advocaten die hebben gekozen voor toevoegingen binnen het personen- en familierecht lijken hun hart echt te hebben verpand aan de gesubsidieerde rechtsbijstand . Neem Jansen en Withagen: die hebben onder hun clientèle veel mishandelde vrouwen van allochtone komaf, die zij helpen scheiden – al dan niet in combinatie met een contactverbod. „Als ik aan het eind van zo’n zaak terugkijk, vind ik het fantastisch om te zien hoe zo’n vrouw opgeknapt is, doordat ze veilig is,” zegt Jansen. „En hetzelfde geldt voor haar kinderen.” Ook Withagen zegt juist veel voldoening te halen uit het bijstaan van mensen die in zulke moeilijke omstandigheden verkeren. „Het is echt dankbaar werk. Mensen met zoveel problemen waarderen het enorm als je hen probeert eruit te halen. Daar doe ik het voor.”

INKOMEN ADVOCATEN

Wat verdien je?
De uurtarieven voor advocaten lopen flink uiteen. Gemiddeld ontvangt een advocaat tussen de 150 en 250 euro bruto per uur. Maar een advocaat die werkt op basis van toevoegingen oftewel gesubsidieerde rechtsbijstand, ontvangt een stuk minder: gemiddeld 100 euro per uur.

In 2014 telde Nederland 17.298 advocaten. 7.603 advocaten werkten op toevoegbasis. Het aantal toevoegzaken in het personen- en familierecht is sinds oktober 2013, toen de verhoogde eigen bijdrage werd ingevoerd, gedaald met 14 procent: van ongeveer 108.500 in 2012 tot ruim 93.000 zaken in 2014. Dat blijkt uit cijfers van de Raad voor de Rechtsbijstand.

Tags:

actie